به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک»، فرش دستباف ایرانی، این میراث گران‌بهای چندهزارساله، سال‌هاست که زینت‌بخش خانه‌ها و نماد ذوق، هنر و فرهنگ ایرانیان است؛ هنری که بخشی از تاریخ و هویت این سرزمین را در خود جای‌داده است.

فرش ایرانی در هر گوشه از کشور، روایت متفاوتی دارد؛ هر منطقه باتوجه‌به طبیعت، فرهنگ، سبک زندگی و ذوق هنری مردم خود، رنگ و نقش متفاوتی را بر تاروپود فرش نشانده و همین تنوع، فرش ایرانی را به یکی از شناخته‌شده‌ترین جلوه‌های هنر ایران در جهان تبدیل کرده است.

این هنر در کنار ارزش فرهنگی، سال‌ها یکی از بخش‌های مهم اقتصاد کشور نیز بوده و علاوه بر ارزآوری، اشتغال‌زایی قابل‌توجهی را برای هزاران نفر، به‌ویژه در مناطق روستایی و عشایری ایجاد کرده است.

بااین‌حال، فرش دستباف امروز با شرایطی متفاوت از گذشته روبه‌روست. تغییر سبک زندگی و الگوی مصرف، افزایش هزینه تولید، رقابت فرش ماشینی، مشکلات صادرات و تغییرات بازار، شرایطی را ایجاد کرده که ادامه مسیر این هنر دیرینه را با چالش‌هایی همراه کرده است.

باوجوداین، هنوز هم‌ صدای دارهای قالی در بسیاری از خانه‌ها، روستاها و مناطق عشایری کشور شنیده می‌شود و دست‌های بافندگان، نقش و رنگ را بر تاروپود می‌نشانند و فرش همچنان بخش مهمی از هویت فرهنگی ایران است.

لرستان نیز یکی از مناطق دارای پیشینه در زمینه فرش دستباف است؛ هنری که در طول سال‌ها بخشی از فرهنگ و زندگی مردم این استان را شکل داده و نام آن با طرح‌ها و بافت‌های بومی گره‌خورده است.

در این راستا دررابطه‌با وضعیت فرش دستباف لرستان گفتگوی تفصیلی با کیهان ابدالی رئیس اداره فرش اداره کل صمت لرستان انجام شده که در ادامه می‌خوانید‌.

تولید فرش دستباف در لرستان طی سال گذشته چه میزان بوده است؟

در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۴ هزار و ۷۰۰ متر انواع دست‌یافته در استان تولید شد. همچنین میزان تولید فرش دستباف در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳، ۴۵ درصد افزایش داشت. در چهارماهه نخست امسال، باتوجه‌به شرایط موجود، تولید نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۴ با کاهش همراه بوده است. البته این کاهش قابل‌توجه نیست و فاصله زیادی با میزان تولید سال گذشته ندارد.

چه تعداد بافنده فعال در استان وجود دارد؟

در حال حاضر ۲ هزار و ۱۰۰ بافنده فعال و پای‌کار در استان داریم. این افراد به‌صورت مستمر در حوزه بافت فرش فعالیت دارند و بخش قابل‌توجهی از تولید فرش دستباف استان توسط همین بافندگان انجام می‌شود.

فرش لرستان چه ویژگی‌هایی دارد؟

فرش لری بخشی از هنر و میراث بومی عشایر لرستان است؛ دست‌بافته‌ای که سادگی نقش‌ها و استفاده از مواد طبیعی، هویت ویژه‌ای به آن بخشیده است. در بافت این فرش‌ها از پشم گوسفند و بز و رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود و نقوش هندسی و ساده، بخش مهمی از جلوه بصری آن را تشکیل می‌دهند.

یکی از ویژگی‌های فرش لرستان، طرح‌های ساده و خلاقانه آن است. امروز سلیقه عمومی تا حد زیادی از طرح‌های شلوغ فاصله گرفته و مردم بیشتر به سمت فرش‌های ساده گرایش پیدا کرده‌اند. فرش لرستان نیز با طرح‌های ساده و زمینه‌های رنگی گرم و شاد، با این سلیقه همخوانی دارد. به همین دلیل، شرایط فعلی می‌تواند فرصت مناسبی برای معرفی و بازاریابی فرش لرستان باشد و این ویژگی‌ها می‌تواند به آن در جذب بازار کمک کند.

چه اقداماتی برای توسعه فرش انجام شده است؟

طی دو سال گذشته در حوزه آموزش فرش، تغییر رویکرد داشتیم. پیش‌ازاین، برای برخی آموزش‌های تخصصی، بخشی از مراحل تکمیل زنجیره تولید را به استان‌های دیگر ارجاع می‌دادیم. در این مدت تلاش کردیم آموزش‌های موردنیاز و کمبودهای موجود را در داخل استان را با برگزاری کلاس‌های آموزشی برطرف کنیم.

این آموزش‌ها برای مربیان سطح یک در نظر گرفته شد؛ مربیانی که هرکدام چند نفر را به‌عنوان زیرمجموعه خود دارند و آموزش تکنیک‌های روز، پرداخت، برجسته‌زنی، رفو و سایر دوره‌های آموزشی به‌صورت رایگان انجام شد.

در همین راستا، دو دستگاه پرداخت و برجسته‌زنی وارد استان شده است. با راه‌اندازی این تجهیزات، امکان انجام این خدمات در داخل استان فراهم شده و دیگر نیازی به ارسال فرش به شهرهای دیگر نیست.

در کنار آموزش، در حوزه پژوهش چه اقداماتی انجام شده است؟

در بخش پژوهش نیز دو اقدام مهم داشتیم. نخست، به‌روزرسانی خوشه فرش استان بود که پس از ۹ سال به‌روزرسانی شد تا مشکلات و نیازهای جدید حوزه فرش را بهتر شناسایی کنیم. در این زمینه، لرستان و خراسان رضوی از استان‌هایی بودند که این کار را انجام دادند.

اقدام دیگر، به‌روزرسانی زنجیره ارزش فرش بود. اکنون اطلاعات دقیق‌تری درباره هزینه تولید فرش، قیمت مواد اولیه و هزینه‌های مراحل مختلف تولید در اختیار داریم. این اطلاعات می‌تواند برای بافنده نیز کاربردی باشد؛ زیرا پیش از شروع کار، تصویر روشن‌تری از هزینه‌های تولید و شرایط مالی پیش رو خواهد داشت.

عملکرد استان در حوزه فرش از نظر شاخص‌های آموزشی و پژوهشی چگونه ارزیابی شده است؟

در دو سال اخیر همایش‌های مختلفی در حوزه فرش برگزار شد. در همایش رؤسای ادارات فرش کشور که تیرماه در خراسان برگزار شد، اداره فرش استان لرستان بر اساس شاخص‌های کیفی در جمع سه استان ممتاز قرار گرفت. این ارزیابی مربوط به سال ۱۴۰۴ بود و نشان می‌دهد اقدامات انجام‌شده در بخش‌های آموزشی و پژوهشی موردتوجه قرار گرفته است.

در زمینه بیمه بافندگان چه اقداماتی در حال انجام است؟

در زمینه بیمه بافندگان، راستی‌آزمایی‌ها در حال انجام است. هدف ما این است که وضعیت بیمه بافندگان به‌صورت دقیق بررسی شود و از ایجاد آسیب به بافندگان واقعی جلوگیری کنیم.

در حال حاضر، راستی‌آزمایی بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی را در دست انجام داریم تا حمایت‌های بیمه‌ای به افرادی برسد که واقعاً در حوزه فرش و بافندگی فعالیت دارند.

برای توسعه فرش استان چه برنامه‌هایی دارید؟

یکی از برنامه‌های ما برگزاری دوره‌های آموزشی حرفه‌ای است. دوره‌های ابتدایی برگزار شده و قصد داریم دوره‌های حرفه‌ای را نیز برگزار کنیم.

هدف این است که زنجیره تولید فرش در استان کامل شود و بافنده برای انجام مراحل مختلف کار، نیازی به استان‌های دیگر نداشته باشد؛ یعنی از صفر تا صد کار فرش در داخل استان انجام شود.

صادرات فرش استان به چه کشورهایی انجام می‌شود؟

در حال حاضر صادرات فرش استان به کشور عراق انجام می‌شود. عراق یکی از بازارهای اصلی فرش استان است و بخش قابل‌توجهی از صادرات ما به این بازار اختصاص دارد. نزدیکی جغرافیایی و دسترسی مناسب به بازار عراق نیز از جمله دلایل این موضوع به شمار می‌رود.

چه حمایت‌هایی از بافندگان انجام می‌شود؟

باتوجه‌به اینکه فرش در گروه مشاغل خانگی قرار می‌گیرد، بخشی از تسهیلات این حوزه از طریق دستگاه‌های دیگر، از جمله اداره کار، پرداخت می‌شود و مهم است که این تسهیلات به افراد واقعی و فعال در حوزه فرش برسد.

وظایف ما بیشتر در حوزه فنی، آموزشی و تخصصی است و اعتباری برای پرداخت تسهیلات یا حمایت مالی مستقیم از بافندگان در سرفصل و برنامه کاری ما قرار ندارد.

مهم‌ترین چالش‌های فرش دستباف استان چیست؟

یکی از مهم‌ترین چالش‌های فرش دستباف، تغییر فرهنگ استفاده از این محصول است. درگذشته فرش دستباف نقش اصلی را در خانه‌های ایرانی داشت، اما امروز بیشتر به یک کالای لوکس و تزئینی تبدیل شده است در مقابل، فرش ماشینی سهم بیشتری در زندگی و مصرف خانوارها پیدا کرده و به رقیب اصلی فرش دستباف تبدیل شده است.

موضوع دیگر، کیفیت مواد اولیه است. استفاده از پشم طبیعی در تولید فرش باکیفیت اهمیت زیادی دارد، اما ورود مواد نامرغوب و موادی مانند پلی‌استر به بازار، در برخی موارد کیفیت فرش را کاهش داده است بنابراین آگاهی بافندگان در انتخاب مواد اولیه نیز در این زمینه اهمیت دارد.

یکی از چالش‌های مهم لرستان، نبود صنایع فراوری پشم است، استان ظرفیت بالایی در تولید پشم دارد، اما به دلیل نبود صنایع فراوری، پشم تولیدشده باقیمت پائین به استان‌های دیگر فروخته می‌شود و پس از فراوری، مواد موردنیاز بافندگان باقیمت بالاتر خریداری می‌شود؛ این مسئله هزینه تولید فرش را افزایش می‌دهد و بر قیمت نهایی و میزان تقاضا تأثیر می‌گذارد.

در بخش آموزش اقدامات خوبی انجام شده و این مشکل در حال برطرف‌شدن است. طی دو سال گذشته تلاش کردیم آموزش‌های موردنیاز را داخل استان برگزار کنیم و بخشی از کمبودهای آموزشی را برطرف کنیم؛ هدف این است که با ادامه این دوره‌ها، نیروی متخصص موردنیاز در بخش‌های مختلف فرش در داخل استان تربیت شود که برای مراحل مختلف، کمتر به استان‌های دیگر وابسته باشیم.

نبود بازارچه و نمایشگاه دائمی فرش نیز از دیگر مشکلات استان است. استان‌های صاحب‌سبک در حوزه فرش، بازارچه و نمایشگاه دائمی دارند و از این ظرفیت برای معرفی و عرضه محصولات خود استفاده می‌کنند. ایجاد چنین فضایی در لرستان می‌تواند به معرفی بهتر فرش استان و فراهم‌شدن بازار مناسب برای تولیدکنندگان و بافندگان کمک کند.

فرش دستباف نیازمند توجه بیشتر در حوزه سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و حمایت است. فرش زمانی یکی از مهم‌ترین محصولات صادراتی کشور بود، اما امروز جایگاه گذشته را در اولویت‌های برنامه‌ریزی ندارد.

برای احیای فرش استان چه اقداماتی باید انجام شود؟

ابتدا باید موانع و چالش‌های موجود را برطرف کنیم. ایجاد صنایع فراوری، حل مشکلات مربوط به تولید مواد اولیه، راه‌اندازی نمایشگاه و بازارچه دائمی و آموزش از جمله اقداماتی است که می‌تواند به توسعه فرش لرستان کمک کند. در کنار تولید، باید روی معرفی و بازاریابی فرش استان نیز کار شود تا بتوانیم این ظرفیت را به شکل مناسب‌تری به بازار معرفی کنیم.

انتهای خبر/