به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک»، در تاریخ معاصر ایران، یکی از بخش‌های تاریک و جنجالی که تأثیرات آن همچنان بر ساختار اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی کشور باقی‌ست، تصمیمات نادرست رژیم پهلوی در خصوص منابع طبیعی و آبی کشور بود. این تصمیمات که به‌ویژه در دوران رضاشاه و محمدرضا شاه پهلوی اتخاذ شد، باعث ضعف در سیاست خارجی و چالش‌های جدی زیست‌محیطی در کشور شد.

بسیاری از این اقدامات، در راستای سیاست‌های خارجی کشورهای استعمارگر مانند انگلیس انجام گرفت و به واگذاری منابع طبیعی ایران به کشورهای همسایه منجر شد.

رژیم پهلوی در دوره‌ای که در داخل کشور تحولات بزرگی در حال وقوع بود، تحت‌فشارهای سیاسی و اقتصادی کشورهای استعمارگر قرار داشت و تلاش می‌کرد با تحکیم روابط با قدرت‌های غربی، امنیت خود را تضمین کند. 

واگذاری منابع آبی کشور به کشورهای همسایه

این تصمیمات در ظاهر ممکن بود در کوتاه‌مدت منافع سیاسی برای کشور به همراه داشته باشد، اما در بلندمدت آثار منفی آن به‌وضوح نمایان شد. یکی از این تصمیمات، واگذاری منابع آبی به کشورهای همسایه بود که نه‌تنها موجب بحران‌های زیست‌محیطی شد، بلکه به‌شدت تأثیر منفی بر اقتصاد ایران گذاشت و مشکلات اجتماعی بزرگی به وجود آورد. یکی از این تصمیمات که امروزه تبعات آن به‌وضوح در مناطق شرقی کشور مشهود است، مسئله حقابه هیرمند است. 

رودخانه هیرمند که یکی از منابع آبی حیاتی برای سیستان و بلوچستان بود، در زمان رژیم پهلوی تحت توافقاتی ناعادلانه به افغانستان واگذار شد. این اقدام نه‌تنها به کمبود منابع آبی در این مناطق دامن زد، بلکه سبب ایجاد بحران‌های زیست‌محیطی همچون ریزش گردوغبار و کاهش منابع کشاورزی شد.

کم‌آبی در سیستان و بلوچستان نه‌تنها تأثیرات اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته، بلکه مشکلات زیست‌محیطی را به بحران تبدیل کرده است. بسیاری از مردم این مناطق که به کشاورزی و دامداری وابسته بودند، مجبور به مهاجرت به شهرهای دیگر یا کشورهای همسایه شدند. این مهاجرت‌ها سبب کاهش منابع انسانی و ایجاد مشکلات جدید در دیگر مناطق کشور شده است.

لزوم توجه به منابع طبیعی و استراتژیک کشور

باوجود این تصمیمات اشتباه، ایران در دهه‌های اخیر توانسته است با استفاده از قدرت دیپلماتیک خود و با پیگیری مستمر، حقوق آبی خود را در برخی از مناطق باز پس گیرد. اما این موضوع نشان‌دهندهٔ اهمیت توجه به منابع طبیعی و استراتژیک کشور و تصمیمات راهبردی در این حوزه است. ایران باید در تعاملات بین‌المللی و روابط با همسایگان خود به‌گونه‌ای عمل کند که حقوق ملی کشور از آسیب‌های مشابه در آینده محافظت شود.

تورج حسنی‌راد، معاون دانشگاه پیام‌نور لرستان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک»، با اشاره به مشکلات ناشی از تصمیمات اشتباه گذشته، به‌خصوص در مورد واگذاری حقابه هیرمند، اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین مسائل اقتصادی و زیست‌محیطی که امروزه گریبان‌گیر مناطق شرقی کشور است، بحران آب و مسائل مربوط به رودخانه هیرمند است. واگذاری این حقابه به افغانستان در دوران رژیم پهلوی باعث شده که این رودخانه که زمانی یکی از منابع آبی حیاتی برای کشاورزان در سیستان و بلوچستان بود، عملاً به منابع مشترک تبدیل شده و ایران نتوانسته است به طور مؤثر از آن بهره‌برداری کند.

تصمیمات نادرست و بروز مشکلات آبی در ایران

وی افزود: این تصمیمات نادرست نه‌تنها موجب بروز مشکلات آبی در ایران شد، بلکه تبعات آن به‌صورت کاهش سطح کشاورزی، افزایش بحران ریزگردها و حتی تأثیرات منفی بر سلامت مردم در این نواحی دیده می‌شود. این تصمیمات به‌نوعی به تهدید امنیت ملی ایران تبدیل شده و روند توسعه کشور را کُند کرده است.

معاون دانشگاه پیام‌نور لرستان تأکید کرد: درواقع، ایران در طی این سال‌ها تلاش کرده است تا با استفاده از مذاکرات دیپلماتیک و اقدامات بین‌المللی، به حقوق خود در این زمینه برسد، اما باید پذیرفت که این مشکلات به‌ویژه در سیستان و بلوچستان همچنان باقی‌مانده‌اند. کشورهایی که منابع آبی ایران را تصاحب کرده‌اند، همچنان از وضعیت آبی به نفع خود استفاده می‌کنند.

وی افزود: نکته مهم این است که این اشتباهات درگذشته، فرصتی برای بررسی سیاست‌های آبی کشور ایجاد کرده است تا در آینده، ایران به طور کامل از منابع آبی خود محافظت کند و هر گونه تصمیمات مشابه تحت هیچ شرایطی اتخاذ نشود. ما باید یک نگاه جامع به این مسئله داشته باشیم و با استفاده از مدیریت منابع آبی هوشمندانه، از تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری کنیم.

بهینه‌سازی منابع آبی کشور در دستور کار مسئولان

حسنی‌راد تصریح کرد: حل این مشکلات به همکاری کشورهای منطقه و استفاده از مکانیزم‌های دیپلماتیک بستگی دارد، اما درعین‌حال، ایران باید با استفاده از سیاست‌های داخلی نیز، بهینه‌سازی منابع آبی خود را در دستور کار قرار دهد.

بختیار کرمی، رئیس دانشگاه آزاد رومشکان با اشاره به ماجرای واگذاری بخشی از خاک ایران و منابع آبی حیاتی کشور در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک»، اظهار داشت: یکی از جنایات بزرگ‌خاندان پهلوی که تبعات آن همچنان بر کشور تأثیر می‌گذارد، واگذاری منابع آبی و خاکی ایران به کشورهای دیگر است. یکی از مهم‌ترین این موارد، واگذاری حقابه هیرمند به افغانستان بود. در آن زمان، در اقدامی نادرست و کوتاه‌مدت، بخش زیادی از منابع آبی این رودخانه که برای کشاورزی و زندگی مردم شرق ایران بسیار حیاتی بود، تحت توافقات ناعادلانه به کشور افغانستان واگذار شد.

وی افزود: نتیجه این تصمیمات اشتباه، به‌ویژه در مناطق سیستان و بلوچستان، بحران‌های آبی است که همچنان ادامه دارد. امروز مردم این نواحی با کمبود شدید آب و ریزگردها مواجه هستند و این بحران به طور مستقیم زندگی روزمره آنها را تحت‌تأثیر قرار داده است. در واقع، این بحران تنها یک مشکل زیست‌محیطی نیست؛ بلکه تبعات اجتماعی و اقتصادی جدی برای مردم دارد که شامل از دست‌دادن زمین‌های کشاورزی و کاهش کیفیت زندگی است.

تصمیمات نادرست و محرومیت مناطق سیستان و بلوچستان

رئیس دانشگاه آزاد رومشکان ادامه داد: متأسفانه این تصمیمات نادرست نه‌تنها در آن زمان، بلکه برای نسل‌های آینده نیز مشکلاتی ایجاد کرده؛ درست است که در آن زمان ممکن بود برخی ملاحظات سیاسی و اقتصادی به‌عنوان دلیل این تصمیمات مطرح شود، اما واقعیت این است که اثرات منفی آن امروز به‌وضوح قابل‌مشاهده است. مناطق سیستان و بلوچستان به دلیل این تصمیمات به یکی از فقیرترین و محروم‌ترین مناطق کشور تبدیل شده‌اند.

وی گفت: تأثیر این اشتباهات تاریخی همچنان در کاهش سطح تولیدات کشاورزی و تجارت‌های مرزی مشخص است. البته این تنها مشکلات زیست‌محیطی نیست که از این تصمیمات ناشی شده است، بلکه امنیت ملی ایران نیز به‌نوعی تحت‌الشعاع این سیاست‌ها قرار گرفت، چرا که ناتوانی در حفظ منابع ملی، به اعتمادسازی نادرست و ایجاد روابط پر تنش با کشورهای همسایه منجر شده است.

کرمی تأکید کرد: ما باید تاریخ این‌گونه تصمیمات را مرور کرده و از آن‌ها درس بگیریم تا در آینده بتوانیم به طور معقول‌تری به مسائل استراتژیک کشورمان بپردازیم و از منابع خود به‌درستی محافظت کنیم.

انتهای خبر/