به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک»، چهره خشکیده و ترک‌ دشت‌ها، یک بحران را در دل خاک فریاد می‌زنند، بحرانی که چند سالی است در پی کاهش بارندگی و خشکسالی و از طرف دیگر به دلیل برداشت‌های بی‌رویه، تنِ خاک در دشت‌ها را رنجور و پژمرده کرده است.

کاهش بارندگی در سال‌های اخیر سبب شده تا برخی از سفره‌های آب زیرزمینی برداشت‌های بی‌اندازه داشته باشند و همین سبب شده تا رطوبت خاک کم شده و خشک‌شدن بی‌اندازه خاک‌ها زمینه را برای فرسایش خاک فراهم می‌کند.

مدیریت غیراصولی منابع آبی از یک سو و برداشت‌های بی‌رویه از منابع سفره‌های زیرزمینی از سوی دیگر زمینه را برای بحران فرونشست فراهم کرده تا جایی که در برخی از دشت‌ها، فرونشست زمین از حد هشدار گذاشته و به مرحله بحران رسیده است.

شکاف‌های عمیق در دل دشت‌ها، گویای فرونشست زمین است و ادامه این روند می‌تواند تهدیدی جدی برای بخش‌های مختلف از جمله کشاورزی باشد که لازم است متولیان و مسئولان برای رهایی از این مسئله، اقدامات و راهکارهای لازم را اجرا کنند.

کوهدشت و رومشکان در صدر فرونشست زمین

عبدالرضا نوری‌یزدان، معاون منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان در گفتگو با خبرنگار «سفیرافلاک» اظهار داشت: موضوع فرونشست زمین یکی از مخاطرات طبیعی است که در شرایط فعلی و باتوجه‌به خشکسالی‌های اخیر سبب شده تا منابع زیرزمینی، دشت‌ها و کلیه ابنیه مستقر در دشت‌ها را تحت تأثیر قرار ‌دهد که این موضوع ارتباط مستقیمی با برداشت بی‌رویه آب از منابع آب زیرزمینی به‌ویژه توسط چاه‌ها، اعم از چاه‌های مجاز و غیرمجاز دارد که تعداد چاه‌های غیرمجاز از چاه‌های مجاز بیشتر است.

وی افزود: برداشت از منابع آب زیرزمینی با هر هدفی از جمله کشاورزی که باشد، سبب می‌شود تا سطح آب زیرزمینی در دشت‌ها پائین بیاید و باید با تزریق آب به‌صورت طبیعی و مصنوعی، این افت آب جبران شود به‌طوری‌که اگر مقدار برداشت آب زیاد باشد، افت سطح آب‌های زیرزمینی را به دنبال دارد و این بخش که از آب تهی شود، ضخامت خاک بالادست بیشتر شده و خاک‌ها فشرده می‌شود و این موضوع سبب می‌شود تا خاک سطح زمین به سمت پائین خیز بردارد و تراز خاک سطح زمین کاهش یابد.

معاون منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان تصریح کرد: این افت سطح زمین که به‌عنوان فرونشست زمین بوده، در مناطق مختلف کم‌وزیاد است و هر جایی برداشت آب زیاد باشد و ورود آب به آبخوان کم باشد، در واقع بیلان منفی خواهد شد و فرونشست بیشتر می‌شود که با کاهش ضخامت آبخوان، حجم آب موجود در آبخوان و قابل‌برداشت یا ذخیره آبخوان کاهش می‌یابد و این سبب می‌شود بخشی از چاه‌ها خشک شوند.

نوری‌یزدان بیان کرد: همه چاه‌ها تا عمق خاصی پیشروی کرده و از یک‌بخشی به بعد، خشک می‌شوند؛ اما متأسفانه در برخی از موارد مالک چاه مبادرت به کندن کف سطح چاه و افزایش عمق می‌کند تا به آب برسد که این فرایند در دشت‌ها ادامه دارد که سبب شده برداشت‌ها افزایش و دبی چاه‌ها کاهش یابد و کشاورزان برای جبران آب، مبادرت به حفاری بیشتر چاه کنند و چون ورودی به آبخوان کم است، فشردگی خاک افزایش می‌یابد.

وی کاهش بارندگی و خشکسالی را علت اصلی فرونشست زمین برشمرد و یادآور شد: طی سال‌های اخیر شاهد کاهش بارندگی‌ها بودیم و از طرفی اگر بارش هم خوب باشد، چون بارش‌ها در مدت کمی، حجم زیادی را به دنبال دارند، بخش زیادی به رواناب و سیل تبدیل شده و از دسترس خارج می‌شود که علت اصلی خروج آب، تغییر کاربری، کاهش پوشش گیاهی با چرای دام، شخم زمین، آتش‌زدن جنگل است که سبب کاهش نفوذپذیری می‌شود.

متوسط فرونشست زمین در لرستان ۱۰ سانتی‌متر است

معاون منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان عنوان کرد: اگر در دشتی بیش از میزان ورودی آب، برداشت شود و چون ورودی کمتر از برداشت بوده، بیلان منفی خواهد شد و شاهد فشردگی خاک خواهیم بود که در نهایت فرونشست زمین، خطرات زیادی را در بخش‌های مختلف به دنبال دارد.

نوری‌یزدان با بیان اینکه بیشترین فرونشست زمین در دشت‌های کوهدشت و رومشکان وجود دارد، گفت: در دشت‌های این دو منطقه شاهد ترک‌های عمیق هستیم که فرونشست را نشان می‌دهد، البته بعد از کوهدشت و رومشکان، نورآباد، سیلاخور و ازنا بیشترین فرونشست را در استان دارند که به دلیل برداشت بی‌رویه آب از منابع زیرزمینی و عدم جبران آن، این موضوع شدت یافته؛ اما این موضوع در رومشکان و کوهدشت در حال بحرانی شدن است.

وی افزود: بخشی از زیرساخت‌ها در این شهرها در حال تهدید است که اگر فکری نشود، مشکلات عدیده‌ای را به دنبال دارد لذا بهترین راهکارها برای کاهش فرونشست زمین، اجرای طرح‌های آبخوان‌داری و آبخیزداری است و با این برنامه‌ها حجم زیادی از بارش در زمین نفوذ می‌کند.

معاون منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان اظهار داشت: باید به‌اندازه از منابع آب‌های زیرزمینی برداشت شود و نباید آن را هدر داد که یکی از راهکارها، رعایت الگوی کشت توسط کشاورزان است و نباید در مناطقی که خشکسالی وجود دارد، محصولات آب‌دوست کشت شود که در نهایت ماحصل فرونشست زمین، افزایش بیابان است.

نوری‌یزدان تصریح کرد: متوسط فرونشست زمین در استان لرستان ۱۰ سانتی‌متر است که در برخی از مناطق این رقم بیشتر و یا کمتر می‌شود.

چاه‌های غیرمجاز بلای اصلی فرونشست زمین

علی صادقی، کارشناس منابع طبیعی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک»، اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین علت‌های فرونشست زمین، برداشت‌های بی‌رویه آب از طریق چاه‌های غیرمجاز است که متأسفانه حجم زیادی از آب‌های زیرزمین را می‌بلعد و همین زمینه را برای افزایش فرونشست به دنبال دارد.

وی افزود: طبق آمارها متوسط تغییرات سطح آب‌های زیرزمینی در استان لرستان نسبت به سال قبل حدود دو متر افت داشته و اگر میزان بارندگی‌ها کاهشی باشد، سبب تشدید فرونشست زمین و ایجاد شکاف‌های عمیقی در دشت‌ها خواهد شد.

کارشناس منابع طبیعی تصریح کرد: پایداری سفره‌های آب زیرزمینی در گرو جلوگیری از برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی و همچنین اجرای طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری بوده که لازم است این دو مؤلفه مهم در دستور کار قرار گیرد.

صادقی بیان کرد: متأسفانه صدها چاه غیرمجاز آب در لرستان وجود دارد که هر ساله تعدادی از آن‌ها مسدود می‌شود، ولی لازم است با تشدید نظارت‌ها به‌گونه‌ای اقدام شود تا پایداری آب حفظ شود و از افزایش فرونشست زمین جلوگیری شود.

وی یادآور شد: اگر بتوان بارش‌هایی که به‌صورت حجم زیاد در زمین کوتاهی هستند را به‌گونه‌ای مدیریت کرد که به‌صورت رواناب از استان خارج نشود، می‌تواند نقش بسزایی در مدیریت آب زیرزمینی داشته باشد و نجات آب در گرو آموزش لازم، نظارت، توجه و اجرای راهکارهایی است که توسط کارشناسان ارائه می‌شود.

کارشناس منابع طبیعی خاطرنشان کرد: وقتی فرونشست زمین رخ دهد، در واقع خاک حاصلخیزی خود را ازدست‌داده و همین بخش کشاورزی را ممکن است با مشکل مواجه کند، لذا از هم‌اکنون باید با اجرای راهکارها، جلوی بحرانی شدن این موضوع را گرفت.

انتهای خبر/